Sinds haar deelname aan ‘Stukken van Mensen’ is Sofie Van de Velde de bekendste hedendaagse galeriehoudster van ons land. Maar met haar visie rond transparantie, openheid en samenwerking misschien ook wel de meest vooruitstrevende. ‘Een galerie is geen doel op zich, wel een middel om kunstenaars te doen creëren.’
Eigenlijk wou ze niet meedoen. En ook in haar omgeving hadden veel mensen – waaronder haar vader - het haar afgeraden. Maar haar deelname aan het TV-programma ‘Stukken van Mensen’ heeft Sofie Van de Velde toch heel wat bijkomende naamsbekendheid opgeleverd. ‘Ik word nu inderdaad wat vaker herkend. Maar dat is goed voor de emancipatie van de kunstwereld: als voorzitter van de Europese Vereniging van Galeriehouders wil ik de drempel van galeries mee helpen verlagen. Maar die camera’s, dat went toch nooit,’ lacht ze, als we haar ontmoeten in haar galerie op Nieuw Zuid in Antwerpen. Die grote galerijruimte deelt ze met Jason Poirier dit Caulier, de bezieler achter PLUS-ONE Gallery. ‘We zijn twee labels in één locatie,’ zegt Sofie. ‘Het werkt als communicerende vaten: we werken heel nauw samen en delen alles: ons personeel, onze camionette, onze boekhouder, onze beursstanden, onze fotograaf, onze transporteurs. Zo hebben we een schaalvoordeel met z’n twee.’ Slim gezien, want beurzen kosten handenvol geld. En samen sta je gewoon sterker. ‘Jason en ik zijn als broer en zus. We stemmen de programmatie van onze galeries op elkaar af. Als ik een grote internationale naam toon, dan brengt hij een onbekend talent. En omgekeerd. De curatoren en verzamelaars die op de topnaam afkomen, leren zo die nieuwe kunstenaar kennen.’
Dilemma
Het pad van Sofie Van de Velde lag eigenlijk geplaveid richting de kunstwereld: haar ouders zijn al sinds de jaren 70 gerespecteerde maar discrete kunsthandelaars, gespecialiseerd in moderne kunst van hoog niveau. Voor Sofie was het een binnenkopper om op zijn elan verder te gaan. ‘Ze zitten in de zogenaamde secundary market: de markt van historische werken, meestal van de dode artiesten met een museaal parcours. Maar die niche lag me minder. Ik miste het contact met de kunstenaars,’ zegt ze. Dus koos ze eigenzinnig voor een ander traject.
Ze begon zelfs een carrière in de pedagogiek. Lesgeven en kindercrèches adviseren deed ze een tijdlang met hart en ziel. Toch borrelde de kunstpassie weer op: ze werkte een tijdlang bij haar vader, maar het was duidelijk dat ze andere accenten wou leggen, zowel artistiek als commercieel. Dus startte ze vanuit haar privéwoning in de Lange Leemstraat in Antwerpen in 2013 haar eigen galerie. Niet met tentoonstellingen rond ‘dode’ kunstenaars, maar met levende artiesten waarmee ze aan actief kon werken. ‘De rode draad doorheen de kunstenaars waarmee ik werk? Ze kennen allemaal goed hun kunstgeschiedenis. Hun werk refereert naar grootmeesters uit de 20ste eeuw of vroeger. Het komt niet zomaar uit de lucht vallen. Ze schrijven zich in een bepaalde traditie in. Bijvoorbeeld die van de figuratieve schilderkunst: iets wat jarenlang uit den boze was, en nu weer ‘kan’,’ zegt Sofie.
Een tijdje probeerde Van de Velde nog haar job als pedagoge verder te zetten naast de galerie. Maar hoe graag ze dat ook deed, een keuze drong zich op. ‘Ik wou het blijven doen, maar mijn leidinggevende heeft me bijna gedwongen om te stoppen. Ze wist dat ik moest springen. Ze heeft me uit mijn dilemma verlost,’ zegt ze dankbaar.
Hoewel ze dankzij haar vader al meteen wat (achter)naamsbekendheid en credibiliteit had in de kunstwereld, legde ze in haar eigen galerie van meet af aan heel eigen klemtonen. De intieme galeriesetting, de persoonlijke aanpak en de communicatieskills van Sofie werkten verfrissend in een galeriewereld, waar de kille ontvangst in steriele white boxes nog teveel bon ton was. In 2015 opende Sofie van de Velde een tweede galerieruimte aan Nieuw Zuid. Ook daar was ze pionier: de nieuwbouwwijk wordt op dit eigenste moment een compleet nieuw stadsdeel, waar nu al woontorens van internationale toparchitecten opgetrokken worden. Op vlak van kunst waren Sofie en Jason bij de early adopters van de nieuwe buurt. Inmiddels vestigde Tim Van Laere Gallery, die onder meer Rinus Van de Velde vertegenwoordigt, zich ook in de buurt.
Muizenhol
Eén op de vier galeries stopt ermee na drie jaar. Dat zijn harde cijfers. Sofie overleefde wél die kaap en speelde zich in de kijker met een geheel eigen aanpak. Vooral haar filosofie rond openheid, transparantie en laagdrempeligheid is – op zijn zachtst gezegd – opmerkelijk in de gesloten, elitaire galeriewereld. ‘Ik wil de drempel van de galeries verlagen,’ zegt ze. ‘Ik wil bijvoorbeeld niet dat mijn personeel achter een laptop zit, als de galerie in het weekend open is. Te vaak kijken galeriemensen nauwelijks op van hun computer, als je de ruimte "D e ro d e draa d doorheen d e kunstenaars waar mee ik werk? Z e kennen alle maal goe d hun kunstgeschie denis. Hun werk refereert naar groot meesters uit d e 20ste eeuw of vroeger." 54 luxury leads luxury leads 55 binnenwandelt. Dat vind ik niet kunnen. Iedereen is welkom. En zeker als mensen de moeite doen om speciaal naar jou te komen. Dan moet je extra je best doen om ze te verwelkomen. Wij geven ze een vriendelijke ontvangst, zorgen voor wat introductieteksten en leggen wat relevante boeken ter inzage. Zo kan iedereen op zijn niveau van de expo genieten. De aanpak werkt: in weekends komt hier vaak 200 tot 300 man. ’ Ook tegen het cliché dat hedendaagse kunst duur is, wil Sofie graag vechten met haar ‘Wunderwall’ project. ‘Eén muur in de galerie reserveer ik nu voor jonge kunstenaars, die momenteel geen galerie hebben. Van hen kan je hier kunstwerkjes kopen tot maximum 1500 euro. Waarom ik dat doe? Ik kom uit de sociale sector. En als ik mensen uit mijn vroegere carrière probeer te overtuigen om in de galerie langs te komen, zeggen ze dat ze geen kunst kunnen betalen. Onzin is dat. Want het televisietoestel aan hun muur kost ook veel geld. En de Ikea-poster die ze lieten inkaderen, kost je all-in ook zo'n 200 euro. Bij ons kan je voor dat bedrag al iets vinden. En met dat geld steun je een kunstenaar, die weer verder aan zijn oeuvre kan werken. Daarom zeg ik altijd: als galerie zijn wij de voortzetting van IKEA. Ik ben ervan overtuigd: iedereen kan kunst kopen. Kunst is voor iedereen. En het hoeft niet duur te zijn. Mijn lievelingskunstwerk is een muizenholletje van Juan Muñoz, dat me één euro kostte. Toen ik nog in de sociale sector werkte, probeerde ik elke maand 50 euro opzij te zetten om kunst te kopen. Soms lukte me dat niet. Maar het is een ingesteldheid.’
Marathon
Het gaat hard voor Sofie Van de Velde. Zij en Jason hebben intussen 5 mensen op de payroll en vorig jaar deed ze mee aan zeven beurzen. Onnodig te zeggen dat daar serieuze overheadskosten aan vasthangen. ‘We moeten inderdaad omzet draaien, maar ik wil organisch groeien,’ zegt ze. Betekent dat dat ze binnenkort misschien een filiaal opent in pakweg Parijs of Miami? ‘Zo’n schaalvergroting vind ik wat oldskool, als ik eerlijk mag zijn,’ zegt ze. ‘We verkopen al wereldwijd, zonder zo’n extra bijhuis. Ik wil niet per se de grootste worden. Ik wil liever diepgaand samenwerken met partnergalerijen in het buitenland, met wie ik samen projecten kan doen rond onze kunstenaars. Bijvoorbeeld met de Londense galerie Carlos / Ishikawa voor schilder Bendt Eyckermans. Die samenwerking gebeurt in alle openheid, we delen al onze klanten en zelfs onze boekhouding. Ik ga actief op zoek naar zulke internationale kansen voor onze kunstenaars. Als galerist is het onze taak om hen van hun kunst te kunnen laten leven. De galerie is voor mij een middel, geen doel op zich. Daarom noem ik mezelf liever ondernemer in kunst dan galeriehouder.’
Over Eyckermans gesproken: voor zijn recentste schilderijen was er belangstelling van over heel de wereld. De tentoonstelling in Sofies galerie had ze wel 5 keer kunnen uitverkopen, zoveel vraag was er naar zijn werk. ‘En dan is het belangrijk om te temporiseren, zodat Bendt niet opbrandt. Ook al is de markt witheet,’ zegt ze. Ook voor Charline Tyberghien was de vraag al snel groter dan het aanbod. En toch is Sofie Van de Velde niet het soort galeriehouder die graag hypes creëert rond ‘haar’ artiesten. ‘Er is effectief een tijd geweest dat sommige handelaars van bepaalde kunstenaars op korte tijd sterren wilden maken, met snel stijgende prijzen tot gevolg. Als die prijzen dan weer instortten na de hype, krijgen de kunstenaars het deksel op de neus. Die tijd is volgens mij voorbij,’ zegt Sofie. ‘De nieuwe generatie kunstenaars is als de dood om in dat mechanisme terecht te komen. Ik hoor van al mijn artiesten dat ze bang zijn om te duur te zijn. Ik snap dat: het zijn jonge mensen, ze moeten nog lang meegaan. Een kunstenaarscarrière is als een marathon lopen. Korte sprintjes trekken heeft geen zin, je moet het lang kunnen volhouden. Maar een galerie runnen is evengoed een marathon lopen. Het is vooruit lopen naar een horizon, die je samen met de kunstenaar bepaalde. En af en toe moet je eens achterom kijken, om te zien of je publiek en je personeel nog mee is.’
Fotografie door: Birger Stichelbaut
