Na 8 jaar een prominente rol te hebben ingevuld als galeriedirectrice bij ZENO X, gaat Benedicte Goesaert haar eigen weg als ‘Art Liason’: Ze begeleidt privéverzamelaars of bedrijfscollecties, maar cureert ook mee tentoonstellingen en adviseert artist estates. Kortom: ze brengt kunst en mensen samen. ‘Met kunst leven is een soort mentale gymnastiek. Het houdt je geest jong en je wereldbeeld fris.’
‘Art Liason’ staat er op haar – pas gedrukte –visitekaartjes. Maandenlang werkte Benedicte Goesaert in stilte aan haar eigen ‘merkidentiteit’. Maar nu is de tijd rijp om voor het eerst naar buiten te komen als ‘brug tussen kunst en mensen’. Dat klinkt redelijk vaag, net als de term ‘Art Liason’. Wat doet zo iemand eigenlijk? ‘Alles wat ik doe, vertrekt vanuit een persoonlijke en open dialoog met als doel: kwalitatieve en betekenisvolle relaties creëeren die gebaseerd zijn op expertise. Dit is een samengaan van kennis, een getraind oog, een luisterend oor en een ontwikkeld buikgevoel. Ik begeleid verzamelaars in het aankopen, presenteren, beheren of verkopen van kunstwerken. Als curator verzorg ik de artistieke selectie voor tentoonstellingen en voor artist estates: nalatenschappen van overleden kunstenaars, geef ik strategisch advies omtrent de verdere visibiliteit en internationalisering van het oeuvre. De term ‘Art Liason’ overkoepelt dat allemaal. Kunsthistoricus of curator dekt niet helemaal de lading. En titels als ‘art advisor’ of ‘art consultant’ klinken me te zakelijk en te beperkend. Mij draait het in het bijzonder om mensen op een relevante, persoonlijke en kwalitatieve manier te connecteren met kunst.’
In België bulkt het van de kunstverzamelaars. Sommige bronnen beweren dat ons land de hoogste dichtheid aan hedendaagse kunstverzamelaars ter wereld heeft. Of dat klopt, is moeilijk te achterhalen. Maar feit is dat internationale veilinghuizen en grote kunsthandelaars België en zijn eigenzinnige kunstverzamelaars maar al te goed kennen. Belgische collectionneurs hebben de reputatie om avontuurlijk en vroeg in de carrière van artiesten te durven kopen. Hebben ze dan wel hulp nodig van een Art Liason als Benedicte? ‘Vroeger hadden verzamelaars vaak een directe band met een kunstpaus als Jan Hoet, een bevriende kunstenaar of galerist. Veel verzamelaars volgden blindelings wat die goed vonden. Maar door de globalisering en het internet is de kunstwereld nu een mondiaal gegeven geworden. De cijfers zijn duizelingwekkend: er zijn naar schatting 24 000 galeries, 300 kunstbeurzen en 670 000 kunstenaars actief. Begin dan maar eens het kaf van het koren te scheiden als verzamelaar, zonder een gidsfiguur. Dat is niet evident. Ik merk dat startende verzamelaars gemakkelijk verdwalen in die immense wereld.’
Buiten de veilige zone
Als Art Liason vindt Benedicte het niet haar taak om te zeggen wat je moet kopen of niet. Ze ziet zichzelf meer als een vertrouwenspersoon die filtert en activeert. ‘Ik begeleid verzamelaars in het maken van bewuste keuzes en ik achterhaal waarnaar ze precies op zoek zijn. Tegelijk wil ik die collectionneurs ook uitdagen door hen kunst te tonen die buiten hun ‘veilige zone’ ligt. Je kan snel uitgekeken geraken op een impulsieve aankoop. Verzamelen is ook een stukje avontuur. En in dat parcours kan ik een leidraad zijn voor mijn verzamelaars. Ik suggereer niet zomaar kunstenaars die ze in de gaten moeten houden. Wel specifieke werken, die artistieke kwaliteit hebben én relevant zijn voor hen. Die psychologische component is belangrijk: een werk moet echt bij zijn eigenaar passen. Voor mij is het essentieel om kunstwerken te zoeken waarmee mensen een connectie kunnen opbouwen. Want verzamelen houdt een grote verantwoordelijkheid in: er komt namelijk ook zorg bij kijken. Het zijn vaak unieke werken waar een kunstenaar zijn ziel in legt en die op een gegeven moment een kunsthistorische of economische waarde kunnen krijgen. Op een gegeven moment kan de vraag komen om een werk uit te lenen voor een tentoonstelling. Cru gesteld: als je enkel een werk koopt, omdat je buurman er ook één heeft, dan zal je die zorg niet kunnen opbrengen. En dan loopt het mis. Ik wil een authentieke band creëren tussen kunst en mensen.’ ‘Dát is voor mij de nuance tussen een Art Liason en een Art Advisor. Beleggingsadvies geven en zwaaien met gegarandeerde winstpercentages bij doorverkoop zijn mijn stijl niet. Voor mij is kunst meer een investering in levenskwaliteit. Ik ken heel wat zakenlui die overdag met cijfers en winstmarges bezig zijn en thuis kunst hebben, omdat dat hen intellectueel uitdaagt. Iets in huis halen dat niet volledig in woorden of cijfers te vatten is, werkt prikkelend. Kunst is een goeie training om een open geest te krijgen. Met kunst leven is een soort mentale gymnastiek. Het houdt je geest jong en je wereldbeeld fris.’
Geen mausoleum
Voor haar eerste interview als Art Liason, stelde Benedicte Goesaert meteen een bijzondere plek voor: het Molenbeekse kunstenaarsatelier van wijlen Philippe Vandenberg (1952 – 2009). Vanaf 17 september loopt in de Brusselse BOZAR een expo over de Molenbeekse periode van deze belangrijke Belgische kunstenaar. Het wordt een tentoonstelling die focust op werken op papier. Zijn studio is een droomlocatie voor onze ontmoeting. Achter een anonieme garagepoort schuilt een immense industriële ruimte met een sheddak en veel natuurlijk licht. Philippe Vandenberg werkte hier tussen 2006 tot 2009. Zijn verftubes en penselen liggen er nog onaangeroerd, zijn doorgezakte atelierstoel staat er nog, aan de muur hangen zijn allerlaatste werken. Het atelier lijkt alsof hij elk moment terug kan binnenwandelen. Vandenberg overleed 10 jaar geleden. Zijn drie kinderen beheren sindsdien zijn nalatenschap én studio. ‘Zij hebben eerst een inventaris gemaakt en een conservatiesysteem bedacht, zodat de overgebleven werken in het atelier in perfecte conditie bewaard konden worden,’ zegt Benedicte, die recent als freelancer werkt voor de Foundation. ‘Ons doel is om het oeuvre levend te houden. Dus nodigen we hier kunstenaars, schrijvers, curatoren, museumdirecteurs, verzamelaars en galeriehouders uit om inzicht te krijgen in Philippes oeuvre. Er is ook een samenwerking met de Universiteit van Gent waar er verder onderzoek uitgevoerd wordt. Dit mag geen mausoleum worden.’
Zeno X
Ondanks haar jonge leeftijd, heeft Benedicte Goesaert al serieus wat kilometers op de teller. 8 jaar lang werkte ze als galeriedirectrice bij Zeno X. De Antwerpse topgalerij werkt samen met kleppers als Luc Tuymans, Michaël Borremans, Anton Corbijn en Marlène Dumas. En in die context leerde ze de kunstwereld van binnenuit kennen: ze ontmoette er tal van verzamelaars, curatoren, museummensen, kunstadviseurs en recensenten uit binnen- en buitenland. Ze kon er kwalitatieve relaties opbouwen die tot in New York, Brazilië en Shanghai reiken. En ze hield er een goedgevuld adresboekje aan over. ‘In de galerie komt inderdaad een heel internationaal publiek over de vloer. Sommige mensen kopen heel snel op intuïtie. Met andere heb je eerst twee jaar lang een dialoog vooraleer ze een werk kopen. Dankzij Zeno X nam ik deel aan talrijke buitenlandse beurzen en collectiebezoeken. Door zoveel te reizen, heb ik natuurlijk kunstverzamelaars van over de hele wereld leren kennen. En die bestaan er in alle soorten. Er zijn langetermijnbeleggers, maar evengoed ‘artflippers’ die werken heel snel doorverkopen. Maar er bestaan gelukkig ook supergepassioneerde collectionneurs die eigenzinnige keuzes maken en op een bijna museale manier een collectie opbouwen. Die ontmoetingen waren heel verrijkend,’ vertelt ze. ‘Ik onderhoud ook contacten met heel wat kunstenaars. Als Art Liason blijf ik uiteraard de internationale kunstwereld goed in de gaten houden. En daarin blijf ik ook mijn eigen smaak uitdagen. Ik ben actief in de hedendaagse kunst, maar mijn expertise start in de jaren zestig van de vorige eeuw. We zijn op een moment beland waarop eindelijk het canon van de kunstgeschiedenis, die vooral westers geörienteerd was, verruimd wordt. Dit is heel boeiend waardoor ik ook mijn blik richt op de kunstscènes in Latijns-Amerika en Zuid-Afrika.
Private sale
Sinds haar start in februari kwamen er reeds heel wat uitnodigingen op haar pad. Normaal was ze deze zomer al co-curator van Kunstenfestival Watou: een kunst- en poëzieroute in en rond de grensgemeente. Maar corona stak er een stokje voor en het evenement is nu uitgesteld naar 2021. Inmiddels klopten ook al verschillende actoren uit het kunstenveld bij haar aan voor advies. ‘Sommige verzamelaars vragen me om discreet een werk uit hun collectie te verkopen. Ze willen het liever niet op een publieke veiling brengen, omdat ze dan risico lopen dat het werk voor een te lage prijs wordt verkocht. Ik kan hen helpen discreet een verzamelaar of instituut vinden die specifiek naar zo’n soort werk zoekt.’
De kans dat Benedicte Goesaert in zo’n geval aan een museum verkoopt, acht ze eerder klein. ‘Musea hebben niet de aankoopbudgetten van grote verzamelaars. De prijzen op de moderne en hedendaagse kunstmarkt liggen vaak erg hoog,’ zegt ze. ‘Als Art Liason kan ik daarom ook samenwerkingen tussen collectionneurs en musea proberen te faciliteren. Die synergieën tussen de private en publieke sector zijn essentieel. In Amerika is de situatie anders dan bij ons: daar kunnen verzamelaars werken aankopen en doneren aan het museum, in ruil voor een belastingvoordeel. Heiligmakend is dat systeem niet, maar daar is het tussenschot tussen de museumwereld en private kunstwereld minder hoog dan bij ons. We vergeten soms dat heel wat musea eigenlijk ook ontstaan zijn uit privécollecties. En die verzamelingen zijn indertijd niet altijd op een museale of objectieve manier bij elkaar gekocht. Achter die collecties zaten ook maar mensen van vlees en bloed, met een persoonlijke smaak of netwerk van bevriende kunsthandelaars of kunstadviseurs. We bestuderen museumcollecties nu als wetenschappelijk erfgoed, maar heel wat werken zijn daar toevallig beland of dankzij een goed uitgebouwd netwerk van contacten. Uiteraard zou het mijn droom zijn om mee te bouwen aan een collectie, die later in een internationaal museum belandt. Toen Zeno X na twee jaar onderhandelen eindelijk een werk van Jack Whitten aan het MoMA verkocht, was dat een kroon op het werk. En zeker nu dat werk een ereplek kreeg na de renovatie van het New Yorkse museum. Dat gaf echt wel een kick.’
Fotografie door: Birger Stichelbaut
